2025 sal onthou word as ’n jaar waarin die Afrikaanse kultuur- en taalgemeenskap van verskeie invloedryke en kosbare stemme afskeid geneem het. Skrywers, digters en taalpraktisyns – mense wie se werk Afrikaans gevorm, beskerm en uitgebou het – het ’n nalatenskap nagelaat wat ver bo hul lewensjare uitstyg. Hulle woorde bly: in boeke, bundels, woordeboeke, herinneringe en gesprekke wat voortgaan lank nadat die stiltes ingetree het.
Hier volg ’n huldeblyk aan ’n paar van die figure wie se heengaan in 2025 ’n merkbare leemte in Afrikaanse letterkunde en taalwerk gelaat het.
Joha van Dyk (skrywer)
Die belowende jeugskrywer Joha van Dyk is op 2 Februarie op die ouderdom van 27 skielik oorlede. Sy het in 2020 Afrikaanse boekewêrelde verras met haar debuut-jeugroman Branderdjaar, die eerste boek in haar gewilde Branderdjaar-sage.
Hierna het Vuurvreter (2022) en Kanniedood (2023) gevolg, en Van Dyk het planne gehad om nog boeke in die reeks te skryf. Haar werk het veral aanklank gevind by jong lesers wat in haar stories spanning, verbeelding en emosionele eerlikheid ontdek het. Joha se heengaan laat ’n pynlike “wat-as” in die jeugletterkunde, maar ook die troos dat haar boeke steeds nuwe lesers sal vind.
Johann de Lange (digter)
Johann de Lange – bekroonde Afrikaanse digter, kritikus, vertaler en kortverhaalskrywer – is op 28 Maart op die ouderdom van 65 oorlede. Hy het verskeie digbundels en kortverhaalbundels gepubliseer en was ook saamsteller van ’n paar bundels.
Onder sy vele toekennings tel die Ingrid Jonker-prys (1982) vir sy debuutbundel, Akwarelle van die dors, die Rapport-prys (1990) vir Wordende naak, en die Hertzogprys vir poësie vir Die algebra van nood (2009). De Lange se digkuns was ’n skerpsnydende blik op menswees – dikwels ongenaakbaar eerlik, maar altyd literêr verfyn. Sy stem het Afrikaans se poëtiese register ryker gemaak en sal nog lank in universiteitslokale, leeskringe en bundelrakke voortklink.
Dr. Frikkie Lombard (taalkundige)
Dr. Frikkie Lombard, ’n reus in Afrikaanse leksikografie en voormalige eindredakteur van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT), is op 19 April op die ouderdom van 71 oorlede. Hy het op 1 April 1982 sy loopbaan as mederedakteur by die WAT begin en het ’n onskatbare bydrae tot hierdie monumentale woordeboekprojek gelewer.
Onder sy leiding is nege WAT-woordeboekdele voltooi, insluitend die T-traject, wat slegs aanlyn beskikbaar is. Lombard se werk is ’n herinnering dat taal nie net in gedigte en stories leef nie, maar ook in die geduldige, presiese arbeid van mense wat betekenis vaslê, orden en bewaar.
Johan Bakkes (skrywer)
Johan Bakkes – is op 25 Junie op die ouderdom van 68 oorlede. Afgesien van sy skryfwerk was hy ’n gekwalifiseerde geoktrooieerde rekenmeester en professor in toegepaste rekenmeesterskap aan die Universiteit van Wes-Kaapland.
Bakkes was ook ’n wêreldreisiger en toergids, en sy skryfwerk dra dikwels die stempel van ’n nuuskierige mens wat die wêreld fyn waarneem en met ’n kenmerkende stem vertolk. Hy het Afrikaans se reisliteratuur en vertellende non-fiksie verryk met ’n styl wat terselfdertyd eerlik, snaaks en skerp was.
Pirow Bekker (digter)
Pirow Bekker is op 31 Julie op die ouderdom van 89 oorlede. Hy het in 1965 sy debuut as digter gemaak met Die klip sing en het sedertdien verskeie bundels en ander skryfwerk gepubliseer.
Vorige publikasies sluit in Die titel in poësie (1970) – sy eerste bundel kortverhale – en sy eerste roman Die sentrum (1977). Sy latere werk, Beurtelinge (2021), toon hoe sy stem oor dekades heen bly ontwikkel het, tot by die grens waar roman en memoire mekaar ontmoet. Sy 12de bundel, Getiteld Die bloei van blomme, is postuum bekendgestel. Bekker se oeuvre is ’n lang gesprek met taal: vol wysheid, fyn ironie en ’n stille menslikheid.
Madeleine Rust (skrywer)
Madeleine Rust, een van die mees geliefde Afrikaanse skrywers, is op 6 Augustus op die ouderdom van 58 aan kanker oorlede. Sy is in 2015 met borskanker gediagnoseer en het in Januarie 2020, ná byna vyf jaar in remissie, weer die diagnose van terminale kanker ontvang.
Sy het die plaaslike boekbedryf – veral die misdaadfiksie-genre – in Julie 2014 met haar debuutroman Die 13de kaart oorrompel. Die boek is kort ná publikasie op Nielsen se internasionale topverkoperslys geplaas en is later benoem vir ’n ATKV-Woordveertjie vir spanningsliteratuur. Daarna het titels gevolg soos Monstersaad (2015), Moordhuis (2017), Lam ter slagting (2018), Bessie se hangkasbiblioteek (2024) en Drie moorde in die Baai (2025).
Rust se lewe en skryfwerk het ’n merkwaardige volharding getoon: om te bly skryf en leef, selfs in pyn. Haar nalatenskap lê nie net in haar boeke nie, maar in haar moed.
Nico Moolman (skrywer)
Die skrywer, amateurhistorikus en versamelaar Nico Moolman is op 26 Augustus op die ouderdom van 77 oorlede. Moolman – skrywer van The Boer Whore, wat grootliks François Smith se debuutroman Kamphoer geïnspireer het – het meer as 16 boeke geskryf en het oor jare talle geskiedkundige aandenkings versamel wat by sy huismuseum Buskruit en Laventel op sy plaas buite Utrecht, KwaZulu-Natal bewaar word.
Hy het in Julie 2022 ’n oorkonde vir sy bydrae tot die Vryheidreis-uitstalling van die Voortrekkermonument ontvang, en is in Maart 2021 tydens ’n jaarlikse kransleggingseremonie in Utrecht deur die Russiese ambassade vereer vir sy intensiewe navorsing oor die besondere verbintenisse tussen die Boere en Russe tydens die Anglo-Boereoorlog. Moolman se werk het geskiedenis vir gewone lesers tasbaar gemaak – en sy nalatenskap sal voortleef in die verhale en artefakte wat hy met soveel toewyding bewaar het.
2025 het groot leemtes gelos in Afrikaans se wêreld. Maar die woorde wat hierdie mense geskryf en bewaar het, bly. Solank ons lees, onthou en Afrikaans kies, leef hul stemme voort.