Die druk op president Cyril Ramaphosa neem toe op nadat die Konstitusionele Hof bevind het dat die parlement versuim het om sy grondwetlike verantwoordelikheid in die hantering van die Phala Phala-saak na te kom.
Die hof het die besluit van die ANC-meerderheid in 2022 om ’n vervolgingsondersoek te keer, ongeldig verklaar en gelas dat ’n vervolgingskomitee nou saamgestel moet word.
Opposisiepartye het onmiddellik gereageer. Die EFF, ATM en ActionSA is van mening dat Ramaphosa moet bedank, terwyl die MK-party reeds stappe doen om ’n mosie van wantroue teen hom in te dien.
Ook die SAKP, tradisioneel ’n bondgenoot van die ANC, dring daarop aan dat die proses sonder verdere vertraging moet voortgaan – ’n teken van toenemende spanning binne die alliansie.
Binne die ANC self neem verdeeldheid toe, met verskeie faksies wat verskil oor Ramaphosa se toekoms.
Die EFF voer aan dat geen president gelyktydig die land kan bestuur en sy eie politieke voortbestaan kan probeer beskerm nie. Die MK-party stel dit nog duideliker: dat iemand teen wie ernstige aantygings bestaan, nie geskik is om die presidentsamp te beklee nie.
Die ANC probeer intussen die impak van die uitspraak beperk. Partwoordvoerder Mahlengi Bhengu beklemtoon dat die hof nie oor Ramaphosa se skuld of onskuld uitspraak gelewer het nie, maar slegs oor die prosedurele hantering van die saak deur die parlement.
Politieke ontleders meen die situasie kan ’n nuwe fase van magsverskuiwing binne die ANC aan die gang sit, met name soos Paul Mashatile wat reeds as moontlike opvolgers genoem word.
Die Phala Phala-saak het intussen ontwikkel tot meer as net ’n regsaangeleentheid – dit dien nou as ’n maatstaf vir aanspreeklikheid, leierskap en die geloofwaardigheid van Suid-Afrika se politieke bestel.