Die betrokkenheid van Amerikaanse maatskappye by minerale veredeling in Suid-Afrika, wat deur Washington se nuwe ambassadeur as ’n middel tot werkskepping voorgestel is, sal volgens president Cyril Ramaphosa binne die raamwerk van Suid-Afrikaanse wetgewing plaasvind.
In ’n onderhoud met verlede maand het die Amerikaanse ambassadeur in Suid-Afrika, Leo Brent Bozell III, gesê dat die verwerking en verfyning van minerale by die bron grootskaalse werksgeleenthede in Suid-Afrika kan ontsluit, en dat die VSA dit ondersteun.
“Ek het met maatskappye gepraat wat belangstel om dit na te streef, en daar sal nog baie besprekings oor die saak wees. Hulle sal met die toepaslike owerhede skakel, maar uiteindelik wil ons gesamentlike vennootskappe sien. Daarom moet ons die struikelblokke verwyder,” het Bozell gesê.
Met verwysing na dié struikelblokke het hy bygevoeg: “BBBEE gaan eenvoudig nie werk nie.”
Ramaphosa het egter beklemtoon dat regstellende wetgewing nie onderhandelbaar is in handelsgesprekke met die VSA nie. Die minister van internasionale betrekkinge en samewerking, Ronald Lamola, het dit verlede week ook duidelik gestel nadat Bozell berispe is vir ondiplomatiese optrede, insluitend ’n neerhalende verwysing na regstellende beleid.
Lamola het gesê: “Ons herhaal dat breëbasis swart ekonomiese bemagtiging nie ‘omgekeerde rassisme’ is soos verkeerdelik gesuggereer word nie.”
VSA se belangstelling het Suid-Afrikaanse handelsverteenwoordigers aangespoor om vroeër dié maand ’n simposium oor kritieke minerale in Washington te hou.
Toe hy gevra is oor moontlike voorwaardes vir Amerikaanse belegging, het Ramaphosa gesê dat alle produksieprosesse binne Suid-Afrika se regsraamwerk moet plaasvind.
“Die regsraamwerk is wat ons wil sien verander. Dit kan nie meer wees soos in die verlede nie. Suid-Afrikaners moet deelneem – nie net as arbeid nie, maar ook in bestuursprosesse, vaardigheidsposisies en eienaarskap. Dit is ’n beginsel wat in baie lande wêreldwyd geld,” het hy gesê.
Die president het hiermee Lamola se standpunt herhaal dat lokalisering ’n internasionaal erkende ekonomiese instrument is om plaaslike groei te bevorder.
“Wanneer Amerikaanse maatskappye hierheen kom, sal hulle verstaan wat dit beteken om goeie burgers te wees, want hulle kom hierheen. En as ’n korporatiewe burger moet jy by die land se wette hou,” het Ramaphosa gesê.
Hy het bygevoeg dat baie maatskappye geen probleem met hierdie vereistes het nie.
“Ons het ’n manier gevind om met swart ekonomiese bemagtiging te werk, met maatskappye wat buitelands geregistreer is. Dit het ’n werkbare omgewing geskep waar almal voel hulle neem sinvol deel.”
Volgens die Aandele-ekwivalente Beleggingsprogram kan multinasionale maatskappye wat nie aandele aan swart vennote wil verkoop nie, aansoek doen om 25% van die waarde van hul Suid-Afrikaanse bedrywighede by te dra in die vorm van ondernemings-, verskaffer- of vaardigheidsontwikkeling.
Ramaphosa het gepraat op die Off The Record-beraad oor werkskepping.
Dit word betroubaar verstaan dat gesprekke met Amerikaanse maatskappye steeds voortduur, ondanks diplomatieke spanning tussen Washington en Pretoria, wat terugdateer na die vroeë dae van president Donald Trump se tweede termyn.
Ramaphosa het ook verwys na die G20, wat in 2025 onder Suid-Afrika se voorsitterskap die kwessie van veredeling by die bron bespreek het: “Alhoewel hulle ons nou uitgeskop het.”