’n Onafhanklike ondersoekraad is saamgestel om ernstige bewerings teen president Cyril Ramaphosa se hantering van Suid-Afrika se deelname aan ’n onlangse militêre vlootoefening te ondersoek. Die raad sal bepaal of die president se instruksies rakende die oefening nagekom is, of moontlik verkeerd geïnterpreteer of geïgnoreer is.
Die raad bestaan uit drie regters en ’n afgetrede skoutadmiraal. Regter Bernard Ngoepe is as voorsitter aangewys, terwyl regters Monica Leeuw en Kathleen Satchwell ook op die paneel dien. Die vierde lid is Patrick Duze, ’n voormalige skoutadmiraal in die Suid-Afrikaanse Vloot.
Volgens die Departement van Verdediging is die ondersoekraad ingestel om alle feite rondom die sogenaamde Will for Peace-vlootoefening vas te stel. Die fokus val veral op bewerings dat president Ramaphosa se riglyne oor hoe die oefening uitgevoer moes word, moontlik nie korrek toegepas is nie – veral wat die deelname van die Islamitiese Republiek van Iran betref.
Die departement het in ’n verklaring gesê die aanstelling van die raad het langer geneem as beplan weens uitgebreide konsultasies om deursigtigheid en volle onafhanklikheid te verseker. Hierdie proses het die aanvanklike sperdatum beïnvloed, maar die raad sal met sy werk begin sodra alle administratiewe reëlings afgehandel is.
Die Will for Peace-vlootoefening het vroeër die maand naby Simonstad plaasgevind en is gelei deur China. Suid-Afrika, Iran en die Verenigde Arabiese Emirate het ook aan die oefening deelgeneem. Aanvanklike berigte het aangedui dat Iran sy deelname sou onttrek, maar dit het later geblyk dat die land wel aktief aan die see-oefening deelgeneem het.
Die Verenigde State het Iran se betrokkenheid skerp gekritiseer en dit as “besonder ondenkbaar” bestempel, veral teen die agtergrond van die land se harde optrede teen grootskaalse binnelandse betogings. Volgens berigte het duisende betogers in Iran hul lewens verloor tydens onrus wat ontstaan het uit protes teen stygende lewenskoste en breër politieke ontevredenheid.
Die oefening het verder aandag getrek omdat dit lande byeen gebring het wat op verskeie diplomatieke vlakke gespanne verhoudings met Washington handhaaf.